تبلیغات 
تبلیغات
 |
||||
|
صفحه اصلی - مدیر وب سایت : ۱- مدیریت سایت (مهدی صبوری) - ایمیل مدیر - ارتباط با مدیر - آر اس اس - امروز : |
||||
|
||||
|
|
نارسایی های تولیدمثلی در ماهیان پرورشی ●مقدمه متاسفانه بسیاری از ماهیها، در زمان پرورش، در روند تولیدمثلی خود دچار نقصان می شوند. در مولدین ماده، تحت شرایط پرورشی، رسیدگی نهایی ائوسیت(FOM) و به تبع آنتخمک گذاری(ائولاسیون) و تخم ریزی دیده نمی شود(Zohar, ۱۹۸۸, ۱۹۸۹,) در مولدین نر نیز تحت این شرایط حجم اسپرم (مایع منی و اسپرماتوزوآ) کاهش یافته و کیفیت نازلی پیدا می کند(Billard, ۱۹۸۶, ۱۹۸۹..). دستکاری عوامل محیطی مختلف از قبیل دما، دوره ی نوری، حوضچه ی پرورشی از لحاظ عمق و حجم، وجود مواد تحریک کننده مانند پوشش گیاهی و ... در بیشتر اوقات سبب بهبود و تسریع در تخم ریزی می گردد(ابراهیم زاده، ۱۳۸۶).بهر حال، در برخی از مواقع تنها راه کنترل تولیدمثل در ماهیهای پرورشی استفاده از هورمون برای القاء تخم ریزی می باشد. روش های مختلفی برای استفاده ازهورمون در ماهیها، تحت شرایط پرورشی مورد استفاده قرار گرفته است. نخستین روش بکار گرفته شده استفاده از هیپوفیز ماهی رسیده حاوی گنادوتروپین ، بوده است. امروزه از هورمون هایی که بطور مصنوعی تولید می گردند و توان بالایی در آزاد سازی هورمون آزادکننده ی گنادوتروپین(GnRH) دارند، استفاده می شود... ●مقدمه متاسفانه بسیاری از ماهیها، در زمان پرورش، در روند تولیدمثلی خود دچار نقصان می شوند. در مولدین ماده، تحت شرایط پرورشی، رسیدگی نهایی ائوسیت(FOM) و به تبع آنتخمک گذاری(ائولاسیون) و تخم ریزی دیده نمی شود(Zohar, ۱۹۸۸, ۱۹۸۹,) در مولدین نر نیز تحت این شرایط حجم اسپرم (مایع منی و اسپرماتوزوآ) کاهش یافته و کیفیت نازلی پیدا می کند(Billard, ۱۹۸۶, ۱۹۸۹..). دستکاری عوامل محیطی مختلف از قبیل دما، دوره ی نوری، حوضچه ی پرورشی از لحاظ عمق و حجم، وجود مواد تحریک کننده مانند پوشش گیاهی و ... در بیشتر اوقات سبب بهبود و تسریع در تخم ریزی می گردد(ابراهیم زاده، ۱۳۸۶).بهر حال، در برخی از مواقع تنها راه کنترل تولیدمثل در ماهیهای پرورشی استفاده از هورمون برای القاء تخم ریزی می باشد. روش های مختلفی برای استفاده ازهورمون در ماهیها، تحت شرایط پرورشی مورد استفاده قرار گرفته است. نخستین روش بکار گرفته شده استفاده از هیپوفیز ماهی رسیده حاوی گنادوتروپین ، بوده است. امروزه از هورمون هایی که بطور مصنوعی تولید می گردند و توان بالایی در آزاد سازی هورمون آزادکننده ی گنادوتروپین(GnRH) دارند، استفاده می شود. چرخه ی تولیدمثلی در ماهیان استخوانی سیستم کنترل غدد درون ریز تولیدمثل در ماهیان استخوانی بر اساس محور هیپوتالاموس – هیپوفیز- غدد جنسی، مشابه ی پستانداران، می باشد. هیپوتالاموس عامل آزاد کننده ی گنادوتروپین (GnRH) را تولید می نماید.هورمون آزاد کننده ی گنادوتروپین بر غده ی هیپوفیز تاثیر گذاشته و سبب سنتز و رهاسازی هورمون های گنادوتروپین (GtHs) که نقش آن سوق دادن غدد جنسی(تخمدان و بیضه) به سمت تولید سلول های جنسی می باشد، می شود تحت شرایط طبیعی ، ساز و کار بازخوردی در ماهی وجود دارد که ترشح گنادوتروپین را محدود می کند. این ساز و کار ماده ی شیمیایی به نام دوپامین می باشد که مانع فعالیت هورمون آزاد کننده ی گنادوتروپین می شود. دو نوع GtH که دارای ساختار و نقش شیمیایی متفاوت می باشند، در ماهیان استخوانی تشخیص داده شده است: GtH I (یا FSH)، در مراحل آغازین گامتوژنز (ویتلوژنز و اسپرماتوژنز) نقش دارد و GtH II (یا LH ) رسیدگی نهایی ائوسیت(FOM)، اسپرمیوژنز و اسپرمیشن را تنظیم می نماید. GtH II پلاسما درست قبل از مرحله ی اسپرمیشن و رسیدگی نهایی ائوسیت افزایش یافته و باعث تعویض تولیدات استروئیدوژنیک و آندروژنیک (تستوسترون(T ) و ۱۱- کتو- تستوسترون (۱۱-KT ) در ماهیان نر و ۱۷- بتا استرادیول و استرون در ماهیان ماده) با تولیدات پروژستونیک (مانند ۱۷- آلفا- ۲۰- بتا- دی هیدروکسی – ۴ پروژن -۳- وان و ۱۷- هیدروکسی پروژسترون) به ترتیب در سلول های درون شبکه ای بیضه و سلول های لایه ی تک تخمدان می گردد(ابراهیم زاده،۱۳۸۷). هورمون های پروژستونی سبب رسیدگی نهایی ائوسیت در ماهی ماده و تنظیم اسپرمیشن در ماهی نر (تحریک تولید مایع منی و رسیدگی اسپرماتوزوآ) شده و بر روی رفتار جنسی تاثیر می گذارد. بخش اعظم فرآیند جذب آب اسپرم وابسته به گنادوتروپین ها می باشد .این هورمون ها باعث اسپرمیشن شده و حجم اسپرم را افزایش می دهند. بسیاری از مشکلاتی که در زمینه ی تکثیر ماهیان استخوانی مشاهده می شود(عدم انجام رسیدگی نهایی ائوسیت، ائولاسیون، اسپرمیشن و یا رهاسازی خودانگیز سلول های جنسی) در نتیجه ی نقص در انتشار GtH II بوسیله ی هیپوفیز می باشد (ابراهیم زاده، ۱۳۸۶). ●نارسایی های تولیدمثلی در ماهیان پرورشی مانند بسیاری از حیوانات که در شرایط اسارت نگهداری می شوند، ماهیها پرورشی نیز در روند تولیدمثلی خود دچار مشکل می شوند. این نقص تولیدمثلی به احتمال زیاد ناشی از استرس شرایط پرورشی و نبود شرایط محیطی مناسب می باشد. اگرچه، در بسیاری از مواقع بعد از گذشت چندین سال و ایجاد نسل جدید و پرورش در محیط اسارت، مشکلات تولیدمثلی کاهش می یابد. نمونه خوب از اهلی شدن ماهیها را می توان در سیم دریایی (Sparus auratus ) مشاهده نمود. زمانیکه پرورش این گونه ی مدیترانه ایی در سال ۱۹۷۰ آغاز گردید، تنها از طریق تزریق هورمون مقداری تخم از آن استحصال می گردید. این ماهی حتی پس از تزریق نیز قادر به تخم ریزی طبیعی نبود و تخم ها از طریق دستی از بدن ماهی مولد خارج می گردید( ( Gordin and Zohar, ۱۹۷۸ با گذشت زمان و ایجاد نسل های جدید ، اتکا پرورش این ماهی به تزریق هورمون بطور چشمگیر کاهش پیدا نمود. امروزه این ماهی را از طریق دستکاری دوره های نوری بدون استفاده از هورمون تکثیر می کنندومشکلات تولیدمثلی ماهیان پرورشی بیشتر مربوط به جنس ماده می باشد. ●این مشکلات را می توان در سه گروه طبقه بندی نمود: ۱-مهمترین مشکلی که مارماهی آب شیرین(جنس Anguilla ) مثال خوبی از آن است، انجام نشدن عمل زرده سازی(ویتلوژنز) و اسپرم سازی(اسپرماتوژنز) در ماهیها، تحت شرایط پرورشی می باشد. در طبیعت غدد جنسی مارماهی اروپایی(anguilla Anguilla) در زمان مهاجرتِ ۱۸ ماهه از رودخانه ی محل زیست این ماهی تا اعماق دریای سارگاسو، رسیده شده و در آنجا تخم ریزی انجام می گیرد. اعتقاد بر این است که مارماهی در شرایط پرورشی قادر به طی این مسیر و مهاجرت نیست و این باعث عدم رشد غدد جنسی در این ماهی می گردد. ماهی آمبرجک(Seriola dumerili ) و کفال خاکستری (Mugil cephalus ) نیز جز این گروه قرار دارند(Fontaine, M., ۱۹۷۵. ( ۲- مشکل دومی که در روند تولیدمثل ماهیان پرورشی بروز می کند، انجام نشدن رسیدگی نهایی ائوسیت(FOM ) می باشد. در برخی از این ماهیها شاهد زرده سازی تخمک هستیم ولی در فصل تولیدمثل تخمک های زرده دار به رسیدگی نهایی و تخمک گذاری (ائولاسیون) نمی رسند و در ادامه ازبین رفته و جذب بدن می گردند. این نارسایی رایج ترین مشکل تولیدمثلی در صنعت آبزی پروری می باشد و تحقیق های زیادی در زمینه ی دستکاری هورمونی این ماهیها برای القاء رسیدگی نهایی، تخمک گذاری و تخم ریزی انجام گرفته است . ۳-سومین مشکل، انجام نگرفتن تخم ریزی در انتهای چرخه ی تولید مثلی می باشد. در گونه هایی که این مشکل بروز می کند، تحت تاثیر محرک های محیطی و فیزیولوژیکی رسیدگی نهایی ائوسیت و تخمک گذاری انجام می گیرد اما این تخمک ها قادر به خروج از بدن نیستند. در آزاد ماهیان این تخمک ها در حفره ی شکمی باقی مانده و طی چند ماه جذب بدن می گردند. در این نوع ماهیها استحصال تخمک به روش دستی و لقاح نیزبصورت مصنوعی انجام می شود. در این حالت دانستن زمان دقیق تخم کشی بسیار ضروری است، چون تخمک های ائولاسیون یافته(خارج شده از فولیکول) بعد از مدتی ،که با توجه به نوع گونه و دمای محیط از چند دقیقه تا چند هفته متغیر است، فوق رسیده شده و قادر به انجام عمل لقاح نخواهند بود. از آنجایی که مولدین در یک زمان خاص تخمک گذاری نمی کنند، ممکن است بررسی تخمک گذاری مولدین برای چند هفته بطول بیانجامد که این امر، به نیروی انسانی زیادی نیاز داشته و در اثر دستکاری زیاد، مولدین آسیب می بینند. این صدمات اثر منفی بر روی فرآیند رسیدگی جنسی و کیفیت تخمک دارد. در مولدین نر تحت شرایط پرورشی فقط کاهش اسپرم و تنزل کیفیت آن دیده می شود. بطوریکه در چندین آزمایش بر روی برخی از ماهیها این نتیجه حاصل گردید که زمانیکه مولدین وحشی در فصل تخم ریزی به محیط پرورشی انتقال داده شدند، مولدین نر اسپرم های غیر فعال یا اسپرم هایی با لزوجت بالا تولید نمودند .(لزوجت بالای اسپرم مانع عمل لقاح می شود)مشکل دیگری که در مولدین نر در شرایط پرورشی دیده می شود اینست که میزان اسپرم تولید شده توسط این ماهیها برای انجام عمل لقاح در مراکز تکثیر کافی نیست Mylonas, C.C., Zohar, Y.,۲۰۰۱)). ●کاهش سطح هورمونی ماهیهای پرورشی انجام نشدن عمل رسیدگی نهایی ائوسیت، تخمک گذاری و تخم ریزی در ماهیهای پرورشی گویای این حقیقت است که مولدین در استخر های پرورشی، شرایط محیطی موجود در در مکان های تولیدمثلی خود را تجربه نمی کنند. بسیاری از ماهیهای پرورشی صدها تا هزاران کیلومتر را برای رسیدن به محیط های مناسب برای بقا نوزادان خود، طی می کنند. در طول این مهاجرت ها ماهی تغییرات محیطی مختلفی از قیبل شوری، پارامترهای شیمیایی آب ، دما ، عمق آب و مواد مختلف موجود در محیط ها متفاوت را تجربه می کند. مجموعه این تغییرات باعث تنظیم عملکرد غدد درون ریز و رسیدگی نهایی ائوسیت ، تخمک گذاری و تخم ریزی در این ماهیها می گردد. در غیاب چنین محرک های طبیعی، ماهیهای پرورشی در مرحله ی زرده سازی باقی مانده و به دنبال آن ائوسیت ها از بین رفته و جذب بدن می گردند. در گونه های اب شیرین قرار دادن ماهی در مکان هایی که محرک های طبیعی وجود دارد باعث تخم ریزی شده است. بهرحال، برقراری چنین شرایط پیچیده ی محیطی در مراکز تکثیر برای بسیاری از گونه ها امکان پذیر نیست. اولین تجربه ی موفق دخالت در سیستم غدد درون ریز ماهی، تزریق عصاره ی هیپوفیز ماهی رسیده، به مولدین پرورشی بود. به دنبال این آزمایش پیشنهاد شد که غده ی هیپوفیز مولدین تحت شرایط پرورشی دارای هورمون مورد نیاز برای تحریک تخم ریزی می باشد. سؤال اینجاست که با وجود هورمون موجود در هیپوفیز چرا ماهی مولد قادر به تخم ریزی نیست؟ مطالعه های بیشتر نشان داد که ماهیهایی که در شرایط پرورشی تخمک گذاری نمی کنند، هورمون های تحریک کننده ی رسیدگی نهایی ائوسیت و تخمک گذاری –یعنی GtH IIیا LH – در هیپوفیز تولید و ذخیره می گردد ولی به داخل خون آزاد نمی گردد. به دنبال آن، هورمون LH به اندام هدف که تخمدان ها می باشند نمی رسد تا رسیدگی نهایی ائوسیت اتفاق بیافتد. در آزمایش های مختلف مشاهده شده که در ماهیان مولد، در محیط طبیعی، طغیان LH پلاسما باعث اتمام مراحل رسیدگی جنسی می گردد اما در مولدین پرورشی سطح LH پلاسما پایین و بدون تغییر باقی می ماند و این امر باعث ازبین رفتن تخمک های دارای زرده می شود. این در شرایطی است که سطح LH و mRNA ، در هیپوفیز ماهی پرورشی و ماهی وحشی تفاوتی دیده نمی شود Mylonas, C.C., Zohar, Y.,۲۰۰۱)). خلاصه ی مطالب بیان شده اینست که انجام نشدن رسیدگی نهایی ائوسیت، تخمک گذاری و تخم ریزی در بسیاری از ماهیهای پرورشی به خاطر آزاد نشدن LH از هیپوفیز به داخل خون می باشد. این نتیجه، با بکار بردن هورمون آزاد کننده ی گنادوتروپین(GnRH ) برای تحریک آزاد سازی LH از هیپوفیز مورد تایید قرار گرفته است.
سید مرتضی ابراهیم زاده روغن کبد کوسه ماهی چیست ؟ روغن کبد کوسه ماهی که با نام علمی Shark Liver Oil
شناخته می شود روغنی است که از کبد (جگر) کوسه ماهی استخراج می شود. از کبد
برخی کوسه ماهیان می توان بیش از ۵۰% وزن کبد آن ، روغن استحصال نمود.روغن
کبد کوسه سرشار از ویتامینهای A , E, D و اسیدهای چرب غیر اشباع EPA و DHA
همچنین امگا ۳( Omega -۳) و مقادیر زیادی در حدود ۷۰% - ۴۰% وزن روغن کبد
کوسه اسکوالن Squalene وجود دارد... روغن کبد کوسه ماهی که با نام علمی Shark Liver Oil شناخته می شود روغنی است که از کبد (جگر) کوسه ماهی استخراج می شود. از کبد برخی کوسه ماهیان می توان بیش از ۵۰% وزن کبد آن ، روغن استحصال نمود.روغن کبد کوسه سرشار از ویتامینهای A , E, D و اسیدهای چرب غیر اشباع EPA و DHA همچنین امگا ۳( Omega -۳) و مقادیر زیادی در حدود ۷۰% - ۴۰% وزن روغن کبد کوسه اسکوالن Squalene وجود دارد. ● کاربردهای روغن کوسه ماهی چیست ؟ روغن کوسه ماهی سرشار از ویتامینهای A , E, D ، اسکوالن ، امگا ۳ ، اسیدهای چرب غیر اشباع EPA , DHA و غیره می باشد بنابراین امروزه بسیاری از شرکتهای داخلی و خارجی که در زمینه تولید محصولات دارویی و آرایشی فعالیت دارند از روغن کبد کوسه ماهی در تولید محصولات زیر استفاده می نمایند. ـ شامپو کوسه که حاوی روغن کوسه ماهی است باعث تقویت پیاز مو شده و مجرایی را برای جذب سریعتر ویتامینهای همراه خود به سطح پوست ایجاد می کند. ( مراحل فرمولاسیون این شامپو توسط یکی از مراکز تحقیقاتی در ایران صورت گرفته است). ـ رژ لب. ـ صابونها ( صابون حاوی روغن کوسه رطوبت و ویتامینهای لازم برای سطح پوست را فراهم می کند). ـ کرم های مرطوب کننده. ـ تمام محصولات دارویی و آرایشی که در آن امگا ۳ استفاده می شود. ـ کرم دور چشم، در حال حاضر کرم دور چشم تهیه شده از روغن کوسه در ایران در حال ساخت می باشد. ـ اسپری افشان روغن کوسه جهت مرطوب نگاهداشتن سطح پوست. ـ بعنوان عامل بازدارنده سرفه، سرماخوردگی و تنگی نفس مزمن. ـ رفع کبودی و کوفتگی دور چشم. ( پزشکان بر این باورند که ترکیب روغن کبد کوسه ماهی و نشاسته برای رفع کبودی و سیاهی دور چشم بسیار مفید می باشد.) ـ ماسک و لایه بردار صورت.( از آن جایی که روغن کوسه ماهی به سرعت جذب پوست می شود و ویتامینهای A,E,D را به سرعت به درون پوست سرایت می دهد می توان از ان در ساخت انواع ماسک ها و لایه بردارهای پوستی استفاده نمود در ضمن روغن کوسه ماهی به ریلکس شدن عضلات صورت کمک شایانی میکند). ـ لوسیون های پوستی. ـ ژل ماساژ بدن. ـ تولید پماد و کرم و چسب ترمیم کننده سوختگیهای پوستی. ـ قرص، کپسول، شربت برای جلوگیری از ضایعات پوستی و پماد و کرم برای انواع سوختگیها. ـ پماد و ژل روغن کوسه جهت تسکین دردهای عضلانی و مفصلی.( در طب سنتی جنوب ایران از روغن کبد کوسه به منظور تسکین دردهای عضلانی و مفصلی استفاده می شود). ـ کپسولهای ژلاتینی امگا ۳. ـ تولید اسکوالن ( اسکوالن یک ماده اولیه ساخت محصولات دارویی و ارایشی و بهداشتی است که طی فرآیندی از روغن کبد کوسه ماهی استحصال می شود در حال حاضر ایران اسکوالن را که با قیمت کیلویی ۵۰ دلار وارد می کند این در حالی است که به راحتی در بنادر صیادی جنوب ایران می توان آن را تولید نمود ). ● پیشینه استفاده از روغن کوسه ماهی از قدیم الایام تا کنون چیست؟ استفاده از روغن کبد کوسه ماهی در طب سنتی ساحل نشینان خلیج فارس و دریایی عمان سابقه ای چند هزار ساله دارد، هم اکنون در بنادر صیادی شرق و غرب هرمزگان نظیر بندر جاسک ، تیاب ، کلاهی ، کوه مبارک ، بندر حسینه ، بندر کنگ ، بندرلنگه، پارسیان و سایر بنادر صیادی در استانهای بوشهر و سیستان و بلوچستان و همچنین جزایر خلیج فارس مانند جزیره قشم ( باسعیدو ، دوستکو، کانی، سلخ، طبل، سوزا و... )، کیش ، هنگام ، لارک و سایر جزایر ایران و همچنین کشورهای حوزه خلیج فارس بومیان منطقه از روغن کبد کوسه ماهی از قدیم الایام تا به امروز برای مصارف زیر استفاده می کرده اند. ـ مرطوب نگاه داشتن پوست. ـ رفع اگزما و خشکی پوست. ـ روغن و پمادی جهت تسکین دردهای عضلانی و مفصلی. ـ داروی تقویت کننده مو. ـ در جزیره قشم حتی برخی روستاییان از روغن کوسه ( سرشار از امگا ۳) برای مصارف غذایی استفاده می کنند، آنها مقداری روغن کبد کوسه را با خرما مخلوط نموده و به عنوان خوراکی با ارزش غذایی بالا مصرف می نمایند. ـ یکی از کاربردهای صنعتی روغن کوسه، استفاده از این روغن برای جلوگیری از نفوذ آب به بدنه لنج ها می باشد که به آن نوع روغن کبد کوسه "سیفه " می گویند، امروزه با ظهور کشتی های فایبرگلاس کمتر شاهد استفاده از روغن کوسه به این منظور می باشیم. ● صید ضمنی به چه معناست ؟ لازم به ذکر است که کوسه ماهیان از جمله موجودات تحت
الحمایت هستند و طبق قانون فقط با مجوز امکان صید آنها وجود دارد، کلیه
کاربردهایی که برای استفاده از روغن کبد کوسه ماهی معرفی می شوند مربوط به
کوسه هایی است که به طور ضمنی صید شده اند، به این معنا که گاهی ناخواسته
در تور ماهیگیری صیادان ممکن است یک یا چند عدد کوسه ماهی ناخواسته به دام
بیافتند، که برای استفاده از این کوسه ماهیان مانعی وجود ندارد، هم اکنون
مقادیر زیادی کوسه ماهی که به صورت ضمنی صید شده اند در مراکز فروش ماهی در
استانهای هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان برای مصارف خوراکی در حال
خرید و فروش می باشند. ( گوشت کوسه ماهی در جنوب ایران به عنوان غذایی مقوی
و گرم معروف است).
منبع:www.magiran.com آشنایی با مبانی شیلات ● واژگان ▪ آبزی: به موجوداتی که تمام و یا بخشی از زندگی خود را در درون یا سطح آب سپری می کنند (در ارتباط با جاندارانی که بخش کوتاهی از زندگی خود را در آب هستند تنها در دوره ی حضور در آب با نام آبزی معرفی می شوند). ● واژگان ▪ آبزی: به موجوداتی که تمام و یا بخشی از زندگی خود را در درون یا سطح آب سپری می کنند (در ارتباط با جاندارانی که بخش کوتاهی از زندگی خود را در آب هستند تنها در دوره ی حضور در آب با نام آبزی معرفی می شوند). ▪ گرمایش جهانی( Global warming): افزایش تدریجی دمای زمین در اثر آلاینده هایی مانند گاز Co۲ و ... ▪ تکثیر: به افزایش تعداد موجودات گفته می شود که به دو صورت غیر جنسی و جنسی بوده لازم به توضیح است دراکثر ماهیان تکثیر به صورت جنسی و لقاح خارجی است. ▪ لقاح خارجی: در این نوع ازلقاح اسپرم و تخمک در خارج از بدن جاندار بهم چسبیده و ترکیب می شوند. ▪ آب شور: به آب هایی که دارای املاح بیشتر از ۱۲ گرم در لیتر یا یک قسمت در هزار(PPt) باشند گفته می شوند. ▪ آب شیرین: آب هایی که املاح کمتر از ۱ گرم در لیتر داشته باشند. ▪ انقراض گونه: به حذف یک گونه از ساختار جمعیتی در منطقه گفته می شود. ▪ پرورش آبزیان: رساندن گونه ی آبزی ازمرحله ی تولد تا مرحله ی بلوغ وعرضه به بازار. ▪ فرآوری: آماده و اضافه کردن مواد نگهدارنده و سایر عملیات هایی که برای عرضه ی طولانی مدت یک محصول به بازار انجام می شود. ● ارتباط شیلات با علوم پایه امروزه برای بهینه کردن تکثیر و پرورش آبزیان و پیدایی پیشرفت در این علوم، به کارگیری از علوم پایه و مولکولی دارای اهمیت بسیاری بوده و اساس موفقیت تکثیر و پرورش اغلب کشورها بستگی به پیشرفت در این علوم دارد. این علوم شامل موارد نام برده است: الف) بیوشیمی و فیزیولوژی: این علوم به بررسی ساختار (Structure) و عمل(Function) اندام ها، بافت ها و بخش های مختلف آبزیان پرداخته و از داده ها و اطلاعات به دست آمده در مدیریت و بهبود شرایط تکثیر و پرورش استفاده می کنند. در این بخش سازوکار فعالیت اندام های گوناگون مانند دهان، حلق، معده، روده و ... مورد بررسی قرار می گیرد. ب) ژنتیک: پیشرفت های بسیار علوم ژنتیک در دنیا، منجر به آن شده است که متخصصان و کارشناسان شیلات و پرورش آبزیان نیز از این علوم به منظور، اصلاح نژاد آبزیان، تهیه ی بانک ژن از گونه های در حال انقراض، ایجاد صفات مطلوب در گونه های پرورشی و... بهره گیرند. ج) تغذیه: یکی از فاکتورهای بهداشت و سلامت جامعه، کیفیت گوشت و پروتئین مصرفی جامعه است این درحالی ست که، مصرف آبزیان از اهمیت تغذیه ای خاصی برای انسان ها برخورداراست، بنابراین برای افزایش تولید بهینه ی گوشت با کیفیت بالا در مراکز پرورشی، لازم است که از اصول تغذیه ای مناسب و انتخاب جیره های غذایی پربازده تر با هزینه ی اقتصادی کمتر استفاده کرد. لازم به ذکر است که امروزه پساب و آب خروجی مزارع پرورش ماهی به دلیل استفاده ی ناصحیح از جیره های غذایی، دارای آلودگی های زیادی هستند که این آلودگی ها با ورود به رودخانه ها و دریاها منجر به پیدایی خطرات جدی در این اکوسیستم ها می شوند. ● شیلات (Fisheries) ـ آبزی پروری (Aquaculture) ▪ اهمیت شیلات امروزه با پیدایی مشکلات زیست محیطی و خطر گرمایش زمین ( Global warming) نگرانی های زیادی در مورد تامین غذا و پروتئین جامعه، رفع آلودگی ها، انقراض گونه ها، بیماری ها و ... به وجود آمده است؛ علم شیلات به عنوان یکی از شاخه های اصلی علوم منابع طبیعی نقش مهمی در برطرف کردن این مشکلات ایفا می کند. ▪ شاخه های علم شیلات در گرایش های گوناگون این رشته به راه های تکثیر و پرورش آبزیان (ماهی ها، کوسه ها، خرچنگ ها، میگوها، صدف های دوکفه ای و ... )، مباحث اکولوژیکی آب های دریایی (marine ecology)، آب های داخلی یا آب های شیرین (fresh water ecology)، آب های ساختاری زمین (ground water)، راه های علمی صید آبزیان و درنهایت به فرآوری محصولات شیلاتی توجه ویژه ای می شود. شایان ذکر است هریک از گرایش ها ی نام برده در جایگاه خود نقش بسیار مهمی در تامین سلامت جامعه، غذا و حفاظت از آب های سرزمینی در برابر آلودگی ها، انقراض گونه و فاجعه های زیست محیطی دارد. ۱) تکثیر و پرورش آبزیان: در این شاخه به انواع روش های تکثیر آبزیان (جنسی و غیر جنسی)، با الگوبرداری از شرایط زیست طبیعی گونه آبزی پرداخته می شود که تنوع بسیار زیاد آبزیان، به خصوص ماهیان منجر به پیدایی روش ها بسیار متنوع شده است. دربرخی از مواقع ممکن است بر اساس هدف از تکثیر روش های نوین و گوناگون تعریف شود برای نمونه اگر هدف از تکثیر، تولید تخم گونه های آبزی در مقیاس کوچک و آزمایشگاهی باشد از روش های ساده و بسته، و از سویی در مقیاس بزرگ و مزارع تکثیر، از روش های پیشرفته و البته با خطای کمی بالاتر استفاده می کنند. پرورش آبزیان نیز یکی از بخش های مهم علوم آبزی پروری ست، زیراکه هدف از پرورش ماهیان بازاری ایجاد شرایط مطلوب برای تولید ماهیان با وزن متناسب و از سویی جلوگیری از انقراض گونه هایی ست که در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند. ۲) اکولوژی آب ها: در این شاخه از علم شیلات، اکولوژی یعنی شناخت موجودات آبزی در آب های شیرین و شور و ارتباط متقابل میان موجودات و محیط زیست آن ها مورد بررسی قرارمی گیرد. امروزه به دلیل تخریب زیستگاه ها، صید بی رویه، ورود آلودگی های شهری و صنعتی به رودخانه ها و دریاها و در نهایت گرمایش جهانی این شاخه اهمیت ویژه ای پیدا کرده است. درکشورما با توجه به چالش های موجود در زمینه ی آلودگی های نفتی، غیر نفتی، ورود سموم و کودهای کشاورزی به آب دریاها و صید بی رویه ی بسیاری از ماهیان خاویاری و کیلکا از دریای خزر و ماهی تن از آب های جنوب و احداث سدهای بی شمار برروی رودهایی که مسیر مهاجرت بسیاری از ماهیان هم چون ماهی سفید می باشد، منجر به آن شده است که مطالعه ی اکولوژیکی این زیستگاه ها و شناخت موجودات و ارتباط آن ها با هم نقشی مهمی در حفظ و پایداری این نوع از اکوسیستم ها ایفا کند. ۳) فرآوری محصولات شیلاتی: باتوجه به اهمیت غذایی آبزیان، می توان به اهمیت فرآوری محصولات شیلاتی پی برد زیراکه عرضه ی این محصولات به بازار مستلزم رعایت اصول بهداشتی و نگهداری مناسب است، لازم به ذکراست بسیاری از آبزیان به خصوص ماهی ها نسبت به سایر جانوران پرورشی سریعتر فاسد می شوند بنابراین این محصولات باید به اشکال مختلف فرآوری شده و با بسته بندی های مناسب به بازار مصرف عرضه شوند. صنعت کنسروسازی یکی از زیر بخش های مطرح در فرآوری محصولات شیلاتی ست، که امروزه در سراسر جهان از آبزیان و ماهیان گوناگون به منظور کنسرو کردن استفاده می شود اما در کشور ما بیشتر از تن ماهیان ( در جنوب کشور ) و ماهیان کیلکا ( در شمال کشور) استفاده می شود. ۴) صید و صیادی: امروزه به دلیل صید بی رویه در اکثر اکوسیستم های آبی حیات بسیاری از گونه ها ی آبزی به خطر افتاده است، از این رو پیش از اقدام به صید آبزیان ابتدا لازم است مطالعات اولیه برای ارزیابی وضعیت، فراوانی و ارتباط گونه ها با هم انجام شده و برحسب توان تولید آن منطقه صید انجام شود که در این گرایش چگونگی انجام صید، زمان و مکان صید مورد بررسی قرار خواهد گرفت سپس اقدام به صید می شود.
تدوین: اهمیت مدیریت بهداشتی آبزیان به باور آبزی پروران عرضه ماهیان پرورشی روز به روز با تقاضای بیشتر مصرف کنند گان مواجه شده است.این امر طبیعی به نظر می رسد که مردم ، تولیدات بهداشتی با کیفیت استاندارد را می پسندند.امروزه علاوه بر بیماریهای عفونی ، باقیمانده های سموم کشاورزی،داروهای دامپزشکی ،فلزات سنگین ، مواد آلی و غیر آلی نیز در آبزیان از چالشهای مطرح بوده و ضروری است که تولیدات شیلاتی از هر دو نظر اقتصادی و بهداشتی مد نظر قرار گیرند.در مزارع پرورشی ، در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران می گردد. ماهیان معمولا" در معرض عوامل بیماریزا و پاتوژن های بالقوه قرار دارند اما در بیماریهای آنها یک ارتباط ساده بین پاتوژن ها و ماهی رخ نمی دهد ،بلکه در مزارع متراکم ، شرایط محیطی باعث استرسهای قابل توجه شده و ماهیان را به طیف وسیعی از پاتوژن ها حساس می نماید.در آبزی پروری ، می توان با مدیریت مطلوب بهداشتی بسیاری از پاتوژن های بالقوه و بیماریهای عفونی را کنترل و موجبات ارتقاء بهداشتی تولیدات را فراهم نماییم .موفقیت در برنامه مدیریت بهداشتی آبزیان با پیشگیری از بیماریها آغاز شده و با اجرای اقدامات صحیح بهداشتی کامل می گردد. برنامه مدیریت بهداشتی می تواند در سراسر جهان برای تولید ماهیان سالم مورد استفاده قرار گیرد. نظر به رشد سریع ماهیان پرورشی به عنوان یکی از بخشهای مهم تولید غذا مطرح بوده که با توسعه و تکمیل آن می توان جانشینی مناسب برای ماهیان دریائی به حساب آورد. در سالهای اخیر میزان تولید ماهی و میگوی مزارع از نظر مقدار و ارزش افزایش یافته و با توجه به تولیدات جهانی که سالیانه نزدیک به ۱۰ میلیون تن تخمین زده می شود ، سهم تولیدات آبزی پروری کشورها کمی بیشتر از ۱۲% کل تولید جهانی می باشد.اگر چه سهم تولیدات مزارع پرورشی پایین است، ولی اهمیت آن در مقایسه با تولیدات آبزیان سایر کشورها بسیار مهم قلمداد می گردد.ویژگی های منطقه ای ،فرهنگی و تاریخی هر کدام در اساس تولید و میزان توسعه آبزی پروری تاثیر داشته و از طرفی در سنتهای تاریخی مردم آسیا در امر پرورش ماهیان دارای جایگاه قابل توجهی می باشد. در سالهای اخیر میزان تولید ماهیان پرورشی در اروپا افزایش چشمگیری داشته و برای مثال در کشورهایی نظیر نروژ و فرانسه با تولید زیاد (هر کدام ۲۰% )، ایتالیا (۱۶% )، اسپانیا(۱۰%)، انگلستان(۶.۵%) ،هلند(۶%) کل تولید اتحادیه اروپا را دارا می باشند. در اروپا ماهیان پرورشی شامل آزاد ماهیان (salmon)که در قفس های دریائی پرورش می یابند و دیگر ماهیان(sea bass, sea bream ,turbot) ،قزل آلای رنگین کمان پرورشی ، ماهی کاراس در مزارع اقلیمی و لای ماهی (crucian carp , tench) و مار ماهی و تیلاپیا (eel , tilapia) در مزارع متراکم مدار بسته پرورش می یابند. برنامه تولید پروتئین های حیوانی بدون در نظر گرفتن بیوسکیوریتی و مسائل بهداشتی راه به جائی نخواهد برد و همواره بیماریهای آبزیان بعنوان یک فاکتور مهم مطرح می باشند. بیماریهای ماهیان ، شامل بیماریهای غیر عفونی (محیطی ،تغذیه ای، ژنتیکی) و بیماریهای عفونی می باشند که بیماریهای عفونی به علت مسری بودن دارای جایگاه ویژه ای بوده و در صورتی که خسارت ماهیان تلف شده ، هزینه درمان و کاهش میزان رشد ماهیانی که بعد از بیماری بهبود می یابند ، محاسبه شود منجر به افزایش قیمت تولید و سود کم آبزی پروران می گردد. البته با توجه به اطلاعاتی که اخیرا" از سیستم پرورشی سایر حیوانات بدست آمده ، نشان می دهد که آنها نیز دستخوش چنین بیماریهای واگیردار می گردند.با افزایش مزارع ماهی و معرفی گونه های جدید و مبادلات تجاری شرایطی را به وجود آورده ، که افزایش بعضی از بیماریهای عفونی اجتناب نا پذیر است. ارزیابی میزان خسارت واقعی در مزارع متراکم و پر استرس مشکل بوده و به فاکتورهای متعددی بستگی دارد.اگر چه برآورد می شود که ۱۰% ماهیان در اثر بیماریهای عفونی تلف می گردند ،بعلاوه عفونت هایی نیز در اثر آلودگی های خوراک به میکروارگانیسمهای پاتوژنیک پدید می آیند ، که دارای مخاطرات قطعی در تولیدات آبزیان می باشند.بطور کلی این مخاطرات با شرایط و وضعیت محیطی ، انواع ماهیان مزرعه و عادت فرهنگی در مورد تهیه و مصرف خوراک بستگی دارد. بیماریهای عفونی بعلت ارگانیسمهای پاتوژن ( انگل ها ، باکتری ، ویروس و قارچ)پدید می آیند، که در محیط مزرعه وجود دارند و یا توسط ماهیان حامل وارد محیط می گردد. در حقیقت ماهیان معمولا" در معرض پاتوژن ها و یا پاتوژن های بالقوه قرار دارند ، اما در بیماریهای ماهی یک ارتباط ساده بین میکروارگانیسم و ماهیان رخ نمی دهد ،بلکه در نتیجه یک سری فعل و انفعالات متغیر بین پاتوژن و محیط و میزبان اتفاق می افتد.بسیاری از خصوصیات پاتوژن ها بطور مستقیم در گسترش بیماری مرتبط بوده و بدین صورت است که میکروارگانیسمهای اجباری (obligate) همیشه باعث عفونت در میزبان گردیده و میکروارگانیسمهای اختیاری (facultative) که در غیاب میزبان زنده می مانند. ویرولانس پاتوژن بستگی به استرین ،بیوتایپ و سروتایپ یا ژنوتایپ عامل بیماری دارد.رخداد بیماری در اثر فعل و انفعالات پاتوژن و ماهی که به چندین فاکتور میزبان مانند سن ،اندازه ، مرحله رشد ، تغذیه ، وضعیت تولید مثل و دفاع ایمنولوژیک بستگی دارد.علاوه بر آنها فاکتورهای مستعد کننده زیادی وجود دارند که در گسترش بیماری دخالت می کنند.در مزارع متراکم ، شرایط محیطی نا مناسب (کیفیت پایین آب ،تغییرات درجه حرارت آب ، کیفیت پایین خوراک ،تراکم ، حمل و نقل و غیره ) معمولا" تولید شده و در این وضعیت استرس قابل ملاحظه ، موجب ایجاد حساسیت زیاد ماهیان به طیف وسیعی از پاتوژن ها می گردد. یکی از مهمترین فاکتورها ،کیفیت آب می باشد که در مدیریت بهداشتی ماهیان مد نظر قرار می گیرد ، زیرا کلیه فعالیت های بدن ماهی از قبیل تنفس ،تغذیه و رشد ،دفع مدفوع ، نگهداری تعادل نمک و تولید مثل در آب انجام می شود.تعیین پارامتر های فیزیکی و شیمیائی آب در مزارع آبزی پروری بسیار حیاتی بوده و بیماریهای غیر عفونی اغلب در اثر کیفیت پایین آب پدید می آیند.بنا بر این تعیین میزان اکسیژن محلول در آب ، میزان PH ، میزان مواد دفعی از فاکتورهای مهمی است که می بایست ملاحظه شوند.میزان اکسیژن محلول از سایر عوامل حیاتی تر بوده و به منشاء و تغییرات درجه حرارت و نیاز بیولوژیکی آب(در اثر غلظت بالای باکتریها و مواد فاسد) بستگی دارد.PH آب می بایست ثابت و همواره زیر ۷ قرار داشته باشد.تولید مواد دفعی نیز بایستی در حد پایینی باشد زیرا در صورت حضور بیش از اندازه کربن دی اکسید که برای اکثر ماهیان مسموم کننده است و همچنین آمونیاک که باعث بالا رفتن PH در حد ۷.۵ می گردد.از طرف دیگر آب معمولا" وسیله انتقال میکروارگانیسم هاست که می توانند پاتوژن بالقوه برای ماهی و انسان باشد.میزان آلودگی تولیدات شیلاتی به شرایط محیطی و کیفیت میکروبیولوژیکی آب مزارع بستگی دارد.دو گروه بزرگ از میکروارگانیسم ها که در بهداشت عمومی بسیار مهم هستند و میتوانند در تولیدات آبزی پروری آلودگی ایجاد نمایند.آنها معمولا" در محیط به صورت طبیعی وجود دارند ، و یا توسط مدفوع انسان و یا حیوانات اهلی به محیط وارد می شوند.میکروارگانیسم های غیر بومی می توانند بوسیله آلوده کننده های غیر قابل اجتناب مانند پرندگان و موجودات خاکزی که موجب آلودگی آبهای مزارع شوند. تعداد قابل توجهی از این عوامل بیماریزا ممکن است از طریق پوست و یا لوله گوارشی ماهیان به عنوان مشکلات بهداشتی برای مصرف کنند گان مطرح گردند. بعلاوه بعضی از این عوامل برای ماهیان فوق العاده پاتوژن محسوب می شوند.در حقیقت انتقال بعضی از بیماریها در برخی نواحی به علت مزارع پر تراکم که از آب آلوده صنایع مجاور استفاده می کنند ، صورت پذیرد. علاوه بر وضعیت بهداشتی مزارع ، تغذیه نقش مهمی را در اقتصاد آبزیان پرورشی بر عهده دارد.در حقیقت اختلالات تغذیه ای و بیماریهای عفونی و رکود بازار به همدیگر وابسته هستند.واضح است که سلامت ماهیان به وضعیت تغذیه آنها بستگی دارد و ارتباط روشنی بین رنجوری (در اثر نرسیدن خوراک به بدن) و بیماری وجود دارد. در اثر رنجوری حساسیت ماهیان به عفونتها افزایش یافته و با تقلیل دفاع ایمنی بدن در معرض پاتوژن های مهاجم قرار می گیرد.بدین گونه شرایط ضعف و رنجوری ماهیان ، زمینه مستعدی را برای عفونتها فراهم نموده و بعلاوه عفونتها نیز با تغییرات در جذب مواد غذایی در روده ها موجب عدم جذب مواد غذایی مورد نیاز درونی می گردد.تشخیص بیماریهای تغذیه ای مشکل بوده و به آزمایشات هیستوپاتولوژیک و آنالیز آزمایشگاهی تکیه می شود. اکثر مزارع پرورش ماهی از خوراک تهیه شده کارخانجات و جدول غذایی آنها استفاده می کنند و بیماری های تغذیه ای در اثر پر خوری و یا بی غذایی کمتر گزارش شده است.هر چند که کمبودهای تغذیه ای بخصوص کمبود ویتامین گهگاهی تشخیص داده می شود. بیماریها در جمعیت های طبیعی و عادی رخ داده و گاهی نیز در غیاب بیماری پاتوژن ها می توانند حضور داشته باشند.نظر به این که از بین بردن کلیه پاتوژن ها غیر ممکن است ، دانستن این که چگونه مخاطرات بیماریهای عفونی را تقلیل دهیم ، حائز کمال اهمیت می باشد. تا اندازه ای ، درخواست اقدامات بهداشتی و پیشگیری کننده شرایط محیطی همانند مدیریت بهداشتی ماهیان ، مراعات اصول بهداشتی و روند کنترل بیماری از فاکتورهای حیاتی پیشگیری از بیماریهای ماهیان می باشند. آبزی پروری دارای این مزیت است که امکانات کنترل در سیستم تولیدی وجود دارد و با مدیریت بهداشتی مطلوب میتوان بیشتر مخاطرات بالقوه را در سطح تولید کنترل نمود.بازدید و مشاهده روزانه رفتار ماهیان و فعالیت تغذیه ای در ردیابی مشکلات قبل از بروز بیماری بسیار کمک می نماید.وضعیت و موقعیت های استرس زا که در اثر تغییر مکان و تراکم بیش از حد پیش می آید می تواند موجب بروز بیماری های ماهی بوسیله انگل ها و باکتریها گردد.آب نیز یکی از اجزای حیاتی در مزرعه بوده و می بایست بطور کامل از نظر شیمیائی (میزان اکسیژن ، آمونیاک ، نیترات وPH ) و آنالیز میکروبیولوژیک بررسی شود. مراعات اصول بهداشتی شامل ضدعفونی در بین گروه های مختلف ماهی و پاک نمودن استخرها و ضدعفونی وسایل و تجهیزات کارگران و یا آب مطرح می باشد. بعضی از بیماریهای عفونی ، بویژه بیماریهای قارچی پوست و عفونتهای باکتریائی و انگلی اغلب به انباشتگی مواد آلی در استخرها نسبت داده می شود.استخرها ممکن است مطابق اصول بهداشتی زه کشی (استخرهای خاکی)، خشک و گاهی با موادی مانند آهک هیدراته ضدعفونی گردند.وسایل قبل از استفاده در استخرها می بایستی کاملا" خشک و یا با مواد شیمیائی ضدعفونی گردند.ضدعفونی چکمه ها ضروری بوده و در مدخل ورودی ساختمان ها و بین قسمتهای مختلف لازم است که کارگران دستهای خود را با صابون ضدعفونی کننده شستشو نمایند.توصیه های تکنولوژیکی تصفیه آب و کاربرد پروبیوتیکها و محرک های رشد از روشهای مهمی هستند که در بهبود کیفیت محیطی آبزی پروری لازم می باشند. به منظور پیشگیری از گسترش بیماریهای ویروسی و باکتریال اپی زئوتیک که از طریق تغییر مکان ماهیها ، تخمها و یا با انتقال آب در بین مزارع مختلف پدید می آید ، قرنطینه و صدور گواهی بهداشتی که بخشی از برنامه کنترل بیماریها است ، بسیار مهم تلقی می گردد. این اقدامات بهداشتی ، بایستی به عنوان یک خط دفاعی در برابر انتقال ماهی و یا میگوی اگزوتیک که امکان آلودگی دارد، عمل نماید.این قبیل اقدامات می تواند در زمینه یک ناحیه پهناور ، کشور و یا در جهان گسترش نموده و نواحی عاری از بیماری (free disease areas ) بنا نهاده شده است.وجود سرویس های مشاوره ای و گسترش لیست پاتوژن های مورد تایید که در هر ناحیه روی آنها موافقت شده ، استاندارد نمودن تکنیکهای تشخیصی و صدور گواهی های بهداشتی بسیار ضروری و در این فیلد پر اهمیت می باشند.در بخش تحقیقاتی ایجاد شیوه های تشخیصی سریع و بی خطر و بهبود روشهای درمانی در بیماریهای حاد مورد نیاز است. طی سالهای اخیر چندین مطالعه انجام شده و کاربرد تکنیکهای مولکولی حساس و سریع را به منظور جداسازی پاتوژن های مهم (تشخیص آنهایی که با روشهای مرسوم مشکل است)ارائه می دهند. کاوش از طریق DNA و آزمایشات PCR با موفقیت جهت پایش حضور پاتوژن ها در محیط ، بافتهای بدن و تخمهای ماهی گسترش یافته است.سایر تکنیکهای بر مبنای DNA به عنوان مثال ریبوتایپ ، وrandomly amplified polymorphic DNA و ژل الکتروفورز(pulsed-field gel electrophoresis of DNA) که روشهای مهمی جهت ارتباط ژنتیکی بین پاتوژن های ایزوله شده از نواحی مختلف جغرافیائی بکار رفته و سپس در مطالعات اپیدمیولوژیک مورد استفاده قرار می گیرند.بیماریهای باکتریائی را می توان با استفاده از شیمیوتراپی و واکسنها کنترل نمود.داروهای عمده آنتی میکروبیال که در آبزی پروری مورد استفاده قرار می گیرند ، آنتی بیوتیکها و ترکیبات سنتتیک می باشند. همچنانکه مشخص گردیده بسیاری از باکتریهای پاتوژن در محیط و یا در ماهیان حامل متعلق به نواحی آلوده می باشند ، معمولا" پیشگیری داروئی یک از راههای عملی در مزارع ماهی ممکن است جهت جلوگیری از گسترش بیماری عفونی بکار رود.بعلاوه از این عوامل آنتی میکروبیال نیز برای محرک رشد (تتراسیکلین ها) استفاده می شود.در نتیجه عمل سوء این داروهای آنتی میکروبیال موجب افزایش مقاومت داروئی در بین باکتریهای پاتوژن ماهی در طول سالیان گذشته شده است.این مقاومت ها ضمن کاهش تاثیر کنترل بیماریهای ماهی ، ممکن است به عوامل پاتوژن انسانی نیز منتقل گردد.مسئله مهم دیگر گذشته از باقی ماندن این مواد در محیط ، موجب انباشتگی آنها در گوشت ماهی می گردد.کاربرد داروها در مزارع پرورش ماهی یکی از مسائل جدی در سال ۱۹۹۰ بوده است. در اثر فشار پزشکان و طرفداران محیط زیست و انجمنهای مصرف کنند گان ،تدوین و تصویب قوانین شدید درخواست شده و موجب تقلیل مجوز داروهای آنتی میکروبیال در مزارع پرورش ماهی گردیده است.اگر چه در اکثر کشورهای تولید کننده ماهی استفاده از این داروها سریعا" در مزارع کاهش یافته ولی از آنتی بیوتیک ها و داروهای جدید می توان در درمان عفونتهای حاد استفاده نمود و لازم است همکاری گسترده و قابل توجهی بین کارخانجات صنایع غذایی و داروسازی ایجاد شود. واکسیناسیون در ماهیان شق دیگری از برنامه کنترل بیماریهای عفونی است و موجب کاهش استفاده داروهای آنتی میکروبیال می گردد.در سالهای اخیر با توجه به شناخت بیشتر سیستم ایمنی ماهیان و تشخیص فاکتورهای ویرولانس در پاتوژن های اصلی ،واکسیناسیون ماهی متداول شده است.واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته با تحریک ایمنی وابسته سلولی و انتشار موثر آنتی ژن در جمعیت، دارای مزایای فراوان بالقوه در پیشگیری از بیماریهای عفونی را دارد.هر چند که کاربرد واکسنهای زنده و تخفیف حدت یافته در مزارع آبزی پروری با بحث های زیادی مواجه شده و بیشتر منابع موثق استفاده آنها را، به علت امکان گسترش مخاطرات غیر قابل کنترل در محیط ، نا درست می دانند. واکسنهای تجارتی قابل استفاده بر علیه باکتریهای مختلف (یرسینیا روکری ،آئروموناس سالمونیسیدا ، ویبریو آنگوئیلاروم ،ویبریو اردالی ،ویبریو سالمونیسیدا ،ادواردزیلا ایکتالوری )می باشد.این باکتریها در محیط آب گوشتی کشت و بوسیله فرمالین کشته می شوند و اغلب دارای مواد تقویت کننده ایمنی بوده و از این رو با روش تزریقی مورد استفاده قرار می گیرند.بعضی دیگر از واکسنها با روشهای غوطه وری ، اسپری و خوراکی استفاده می شوند. استراتژی اجرای واکسیناسیون بستگی به اندازه و نوع ماهی ، گونه باکتری و نوع واکسن دارد. از آنتی ژن های چندین ویروس واکسنهایی تهیه شده که با روشهای تزریقی و غوطه وری مصرف می شوند و ایمنی محافظتی آنها استنباط گردیده است، هر چند که برای استفاده تجارتی جهت چندین بیماری ویروسی سطح محافظتی آنها بسیار پایین است.از تکنولوژی های جدید جهت فراهم نمودن واکسنهای موثر ویروسی ماهی مانند تکنولوژی واکسنهای نوترکیب و DNA استفاده می گردد.در حال حاضر تنها یک واکسن ویروسی تجارتی بر علیه IPN با روش پروتئین نوترکیب ساخته شده و گسترش یافته است. بطور خلاصه ، بیماریهای ماهی در نتیجه فعل و انفعالات پاتوژن بین ماهی و محیط ایجاد می گردد.ماهیان در مزارع متراکم بطور مداوم در برابر تغییرات محیطی و عملیات مدیریتی بوده و همه این عوامل می بایست در کنترل و پیشگیری از بیماریها مد نظر قرار گیرند.
منبع: تکثیر مصنوعی صدف های دوکفه ای در حال حاضر، صدف های دوکفه ای، بخش مهمی از تولیدات شیلاتی را به خود اختصاص می دهند. بر اساس آمار ارائه شده توسط فائو، در سال ۲۰۰۲، بیش از ۱۱ میلیون تن صدف از طریق فعالیت های آبزی پروری حاصل شده است؛ بطوریکه با رشد ۶/۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۰۰، بعد از ماهیان آب شیرین، جزو دومین گروه آبزی پرورشی ، قرار گرفته اند. پیش نیاز هر فعالیت پرورشی، فراهم کردن منابعِ فراوان، قابل اتکا و ارزان بذر و لاروِ آبزی مورد نظر می باشد. در حال حاضر لارو صدف های پرورشی از طبیعت بدست می آیدکه تولید لارو بصورت مصنوعی در تفریخگاه ها جایگزین مناسبی برای تهیه ی لارو مورد نیاز آنها برای پرورش می باشد. اساس کار بسیار از سالن های تکثیر صدف های دوکفه ای، مشابه بوده و شامل روش های آماده سازی و تخم ریزی صدف های بالغ، پروش لارو، پرورش صدف های جوان تا اندازه ی قابل قبول و تسهیلات لازم برای تولید جلبک به عنوان غذای صدف ، می باشد.با توجه به فراهم بودن شرایط پرورشی صدف در کشور، چه از لحاظ وجود گونه های بومی و چه از طریق وارد نمودن گونه های مهم پرورشی، دانستن اصول تکثیر مصنوعی آنها ضروری به نظر می رسد. در این مقاله قصد بر آن بوده که مهمترین نکات مورد نیاز برای تکثیر مصنوعی صدف های دوکفه ای ارائه گردد. در حال حاضر، صدف های دوکفه ای، بخش مهمی از تولیدات شیلاتی را به خود اختصاص می دهند. بر اساس آمار ارائه شده توسط فائو، در سال ۲۰۰۲، بیش از ۱۱ میلیون تن صدف از طریق فعالیت های آبزی پروری حاصل شده است؛ بطوریکه با رشد ۶/۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۰۰، بعد از ماهیان آب شیرین، جزو دومین گروه آبزی پرورشی ، قرار گرفته اند. پیش نیاز هر فعالیت پرورشی، فراهم کردن منابعِ فراوان، قابل اتکا و ارزان بذر و لاروِ آبزی مورد نظر می باشد. در حال حاضر لارو صدف های پرورشی از طبیعت بدست می آیدکه تولید لارو بصورت مصنوعی در تفریخگاه ها جایگزین مناسبی برای تهیه ی لارو مورد نیاز آنها برای پرورش می باشد. اساس کار بسیار از سالن های تکثیر صدف های دوکفه ای، مشابه بوده و شامل روش های آماده سازی و تخم ریزی صدف های بالغ، پروش لارو، پرورش صدف های جوان تا اندازه ی قابل قبول و تسهیلات لازم برای تولید جلبک به عنوان غذای صدف ، می باشد.با توجه به فراهم بودن شرایط پرورشی صدف در کشور، چه از لحاظ وجود گونه های بومی و چه از طریق وارد نمودن گونه های مهم پرورشی، دانستن اصول تکثیر مصنوعی آنها ضروری به نظر می رسد. در این مقاله قصد بر آن بوده که مهمترین نکات مورد نیاز برای تکثیر مصنوعی صدف های دوکفه ای ارائه گردد. ● آماده سازی مولدین برای بسیاری از گونه های دوکفه ایِ مناطق معتدله، تکامل غدد جنسی زمانیکه دمای آب به بیش از ۱۰ ۱۴ درجه سانتیگراد برسد،آغاز می گردد. در این دما، سلول های جنسی در ماههای فروردین _ اردیبهشت نمو نموده و در ماههای مرداد شهریور به رسیدگی کامل می رسند. صدف ها تحت تاثیر محرک هایی مانند افزایش دما و شوک حرارتی یا دستکاری، تحریک به تخم ریزی می شوند. در تفریخگاهها زمان رسیدگی جنسی را می توان بوسیله ی نگهداشتن مولدین در دمای بالا با جیره غذایی مناسب، به جلو انداخت. کلم های(clam ) با طول ۸ میلی متر (با وزن ۸۰ میلی گرم) را می توان به عنوان مولد مورد استفاده قرار داد، اما از آنجایی که با افزایش اندازه ی بدن، میزان تخم تولید شده نیز افزایش می یابد، استفاده از صدف های بالغِ بزرگتر به طول ۳۵ ۴۰ میلی متر (۱۰ ۲۰ گرم) معمول است. این صدف ها ۵ ۸ میلیون تخم تولید می نمایند. تمام کلم ها ابتدا جنس نر پیدا کرده و سپس با افزایش سن به جنس ماده تغیر جنسیت می دهند یا همان جنس را حفظ می نمایند در اویستر(oyster ) نیز ابتدا دستگاه تولیدمثلی نر ایجاد شده و سپس صدف ها به جنس ماده تغییر جنسیت می دهند و یا بصورت صدف نر باقی می مانند.اویسترهای ۶۵ ۷۰ میلی متری (۳۰ گرمی) را می توان به عنوان مولد مورد استفاده قرار داد. هر مولد ماده ی اویستر صاف با این وزن بیشتر از یک میلیون لارو تولید می نمایند. اسکالوپ های رسیده(scallop ) با طول ۹۰ ۱۲۰ میلی متر بعنوان مولد در تفریخگاهها مورد بهره برداری قرار می گیرند. در این نوع صدف ها سلول های جنسی نر وماده با هم در بدن یک صدف قرار دارند. در هنگام رسیدگی کامل تخمدان و بیضه بر اساس تفاوت رنگی موجودِ بین آنها قابل تمایز می باشند. تخمدان به رنگ قرمز_ نارنجی و بیضه به رنگ سفید در می آید. با مدیریت دقیق و تغذیه صحیح، تولید ۲۰ میلیون تخم از هر اسکالوپ قابل انتظار است. ● روش آماده سازی مولدین در ابتدا، صدف های بالغ، از دریا به تفریخگاه انتقال داده می شوند. در تفریخگاهها، صدف ها بر روی سینی های مخصوص قرار می گیرند کلم (clam) و اسکالوپ(scallop)، در صورتی که کف سینی ها دارای شن و ماسه درشت و زبر باشد، بطور طبیعی برای تخم ریزی آماده می گردد. صاف کردن آب دریا ضرورتی ندارد؛ چون تنوع و فراوانی غذای طبیعی در این آب ها بالا می باشد و در صورت صاف کردن آب دریا این مواد غذایی با ارزش که برای آماده سازی مولدین بسیار مفید است، از دسترس خارج می گردد. اویستر و کلم نیاز به آب با شوریِ بیش از ۲۵ پ.پ.تی و دمای ۲+۲۲ درجه سانتیگراد دارند. شوری آب برای آماده سازی اسکالوپ، بیش از ۳۰ پی.پی.تی در نظر گرفته می شود و دمای آب در ابتدا به ۹ درجه سانتیگراد و با افزایش یک درجه ای در هر هفته، حداکثر به ۱۶ درجه سانتیگراد رسانده می شود. جریان آب بایستی ۲۵ میلی لیتر در دقیقه به ازاء هر صدف تنظیم گردد. تراکم ذخیره سازی ۸ ۱۲ گرم وزن زنده ی صدف در هر تانک برآورد می گردد. گونه های پرورشی جلبک های دریایی غذای اصلی مولدین در هنگام آماده سازی می باشد. تتراسلمیس (Tetraselmis)، تالاسیوسیرا (Thalassiosira) و اسکلتونما (Skeletonema) از جلبک هایی هستند که برای آماده سازی مولدین مورد استفاده قرار می گیرد. هر مولد به ۲۰۰ میلیون سلول تتراسلمیس، ۲۰۰۰ میلیون سلول تالاسیوسترا یا ۱۰۰۰ سلول اسکلوتنما در هر روز نیاز دارند. مخلوطی از این گونه ها غذای مناسب تری برای صدف های مولد در مقایسه با استفاده ی تک گونه ای آنها می باشد. مولدین ۶ ۸ هفته (اویستر یا کلم ) و ۵ ۱۱ هفته (اسکالوپ) تا رسیدن به شرایط تخم ریزی در زمستان و اوایل بهار در این تانک ها نگهداری می شوند. زمان نگهداری مولدین در این تانک ها، بوسیله واژه درجه – روز تعیین می گردد: ▪ D۰ =d (t t۰) ▪ D۰= تعداد روز – درجه ی تصحیح شده ▪ d = تعداد روزها تا زمان تخم ریزی ▪ t = میانگین دمای محیط ▪ t = حداقل دما برای شروع تکامل غدد جنسی در اقلیم معتدل که t۰ برای بسیاری از دوکفه ای ها بین ۱۰ ۱۴ درجه سانتیگراد می باشد، میزان D۰، ۳۰۰ ۵۰۰ می باشد.به عنوان مثال اگر میانگین دمای آماده سازی ۲۰ درجه سانتیگراد باشد و حداقل دما برای تکامل غدد جنسی ۱۰ درجه باشد، صدف ها ظرف مدت ۳۰ ۵۰ روز به مرحله تخم ریزی می رسد. ● رشد و نمو غدد جنسی در بیشتر صدف های دوکفه ای رسیدگی جنسی به اندازه بدن جانور بستگی دارد و ارتباطی با سن آنها ندارد. اندازه ی آنها نیز تابعی از نوع گونه و پراکنش جغرافیایی آنها می باشد. علاوه بر اندازه ی صدف، دمای آب و کمیت و کیفیت غذا در آغاز فرآیند تولید تخم و اسپرم مؤثر می باشد. غدد جنسی حاوی لوله های منشعب و م ژه دار با تعداد زیادی فولیکول می باشد. سلول های جنسی از طریق تقسیم سلول های زاینده (ژرمینال) که در دیواره ی فولیکول قرار دارند، تولید می گردند. در مراحل اولیه تولید سلول های جنسی ابتدا فولیکول تشکیل می شود. در این زمان غدد جنسی از لحاظ جنسیت قابل تمایز نیستند. با ادامه نمو فولیکول، تخم های اولیه (اووگونیا) بر روی دیواره ی فولیکول جوانه می زند. در صدف های نر به این سلول های جنسی اسپرماتوگونیا می گویند. در مرحله ی تشکیل اووگونیا یا اسپرماتوگونیا ثانویه تقسیم میوزی اتفاق می افتد. در صدف های ماده جوانه زدن ادامه پیدا کرده و اووسیت پایه دار تشکیل می شود. پایه ها، اووسیت را به دیواره ی فولیکول متصل می کنند. در این زمان هسته مشخص شده و هستک ظاهر می گردد.در هنگام رسیدگی کاملِ غدد جنسی، دیواره ی فولیکول نازک و غشاء مانند بوده و اووگونیا در آنها دیده نمی شوند. در صدف های نر، غدد جنسی پر از اسپرماتوسیت های رسیده می باشند که ناحیه دم آنها در جهت مرکز غدد جنسی می باشد. در صدف های ماده نیز دیواره فولیکول نازک و فولیکول پر از اووسیت های رسیده می باشد. در این مرحله اووسیت ها فاقد پایه بوده و هستک ها نیز غیر قابل دید می گردند. فولیکول ها بوسیله یکسری مجرای مژه دار به منفذ تناسلی متصل می باشند. در طول تخم ریزی، اسپرماتوسیت ها و اووسیت ها بوسیله ی این مجرا مژه دار به سمت منفذ تناسلی هدایت شده و به داخل آب رها می گردند. قبل از رسیدگی کامل، اویستر ها گلیکوژن را در بافت های پیوندی ، به خصوص در جبه، ذخیره می کنند. از این رو جبه قبل از تخم ریزی حالت ضخیم و شیری رنگ پیدا می کند. بعد از تخم ریزی، جبه نازک و شفاف می گردد. در هنگام نمو غدد جنسی، چربی ها در لوله های گوارش ذخیره شده و سوخت وساز بدن از منبع چربی به منبع گلیکوژن تغییر می یابد تا چربی ذخیره گردد. این ذخایر چربی برای تشکیل سلول های جنسی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این فرآیند بوسیله ی نازک شدن جبه (خالی شدن ذخایر گلیکوژن) مشخص می گردد. غدد جنسی رسیده کاملاً مشخص بوده و بخش اعظمی از بافت نرم بدن صدف را تشکیل می دهد. مجرای غدد جنسی که حامل سلول های جنسی به داخل حفره ی بدن می باشد کاملاً نمو یافته و طویل می گردند. روش های مختلفی برای تعیین رسیدگی جنسی در صدف ها وجود دارد که دقیق ترین روش، روش تهیه ی برش های بافت شناسی از غدد جنسی می باشد. اما این روش پر هزینه و زمان بر بوده و جاندار بعد از نمونه برداری از بین می رود. تهیه ی نمونه ی کوچک از غدد جنسی و بررسی آن در زیر میکروسکوپ روش مناسب و متداول تعیین رسیدگی جنسی در صدف ها می باشد. تخم ریزی در صدف ها تحت تاثیر عوامل مختلف محیطی از قبیل محرک های فیزیکی و شیمیایی، جریان آب یا ترکیبی از این عوامل صورت می پذیرد. وجود اسپرم در آب باعث انجام تخم ریزی در صدف های ماده می گردد. در اکثر گونه های صدف های تجاری، لقاح خارجی بوده و در داخل آب صورت می گیرد. در این صدف ها ، اسپرم ها بصورت جریان یکنواخت و نامتناوب از سیفون خروجی از بدن خارج می گردد. بر خلاف صدف های نر، در جنس ماده، تخم ها بطور متناوب و بصورت توده ای از طریق سیفون وارد محیط آبی می گردد در اسکالوپ یا اویستر جنس ماده بطور متناوب کفه های خود را باز بسته می کنند تا تخم های که بر روی آبشش قرار گرفته اند، خارج گردد. برخی از صدف های دو کفه ای مانند اویستر پهن، مراحل ابتدایی رشد(مرحله لاروی) در حفره داخلی جبه ی جنس ماده انجام می گیرد. تخم ها از طریق آبشش وارد این حفره شده و اسپرم نیز از طریق منفذ ورودی، داخل بدن صدف ماده می گردد و لقاح در بدن این جانور انجام می گیرد. ● تخم ریزی صدف های رسیده را می توان از طریق بکار بردن محرک های خاص وادار به تخم ریزی نمود. روش های مختلفی برای القاء تخم ریزی در صدف ها وجود دارد. استفاده از شوک حرارتی و محرک های شیمیایی مانند سروتونین و آب اکسیژنه از جمله این روش ها می باشد. اما شوک حرارتی یا چرخه ی دمایی رایج ترین روش برای القاء تخم ریزی در دوکفه ای ها می باشد. روند کار به این صورت است که ، صدف های رسیده از تانک های آماده سازی مولدین خارج گردیده و سطح خارجی آنها تمیز می گردد. سپس به تانک های تخم ریزی انتقال داده می شوند. یک سینی یا تراف فایبرگلاسی به ابعاد ۱۵×۵۰×۱۵۰ سانتیمتر برای این کار مناسب می باشد.این ظروف دارای دو لوله ی آب است که یکی دارای دمای ۱۲ ۱۵ درجه و دیگری ۲۵ ۲۸ درجه سانتیگراد می باشد. معمولاً دماهای پایین تر برای گونه های سرد آبی مورد استفاده قرار می گیرد. کف سینی یا تراف با پوشش تیره رنگ پوشانده می شود. رنگ تیره کف سینی باعث می گردد که سلول های جنسی رها شده بلافاصله قابل دید گردند. تراف ها ابتدا با آب خنک تا عمق ۱۰ سانتیمتر پر شده و مقدار کمی جلبک های پرورشی برای تحریک صدف ها به منظور آغاز فعالیت سیفون ها و پمپ کردن آب، به تراف اضافه می گردد. بعد از گذشت ۱۵ ۳۰ دقیقه آب تخلیه و دوباره با آب تازه با دمای ۲۸ ۳۰ درجه سانتیگراد جایگزین می گردد. به این آب نیز مقداری جلبک پرورشی اضافه می شود. ۱۵ ۳۰ دقیقه بعد برای بار دوم این آب تخلیه شده و آب خنک به تراف ها ریخته می شود. این فرآیند چند بار تکرار می گردد. تعداد چرخه ی دمایی که برای القاء تخم ریزی در صدف ها به کار می رود به رسیدگی جنسی آنها بستگی دارد. معمولاً در ابتدا فصل تخم ریزی این چرخه ۴ ۶ ساعت تکرار می شود ، اگرچه در برخی اوقات در مدت یک ساعت تخم ریزی القاء می گردد. در هنگام القاء، معمولاً، صدف نر ابتدا سلول های جنسی خود را رها می سازد. از محرک های اضافی مانند اضافه نمودن سوسپانسیون تخم یا اسپرم صدف به محیط آب تراف ها نیز می توان استفاده نمود. با خارج نمودن مقداری سلول جنسی از بدن صدف و ریختن آنها در داخل حجم کمی از آب صاف شده ی دریا سوسپانسیونی از سلول های جنسی بدست می آید که به عنوان محرک های اضافی به محیط تراف اضافه می گردد. ورود این سلول ها به داخل حفره ی جبه، صدف را تحریک به تخم ریزی می کند. از آن جایی که ابتدا صدف های نر وادار به رها سازی اسپرم می گردند، بهتر است تا حصول تخم از صدف های ماده، به منظور جلوگیری از افت کیفیت اسپرم، جنس نر از تراف ها خارج گردد. معمولاً، اسپرم ها بعد از گذشت یک ساعت کیفیت خود را از دست می دهند. بعد از اینکه صدف های ماده شروع به تخم ریزی کردند، از تراف های تخم ریزی به ظروف خاصِ انفرادی یا لیوان آزمایشگاهی به حجم یک لیتر انتقال داده می شوند. این ظروف حاوی ۴۰۰ میلی لیتر آب فیلتر شده ی دریا بوده و دمایی به میزان ۲۴ ۲۶ درجه سانتیگراد دارند. همین روند برای صدف های نر نیز بکار می رود. بلافاصله بعد از دیدن خروج یک جریان مداوم و یکنواخت از سیفون خروجی، صدف از تراف های تخم ریزی خارج و وارد ظروف انفرادی مذکور می گردند. بر خلاف صدف های نر ، در جنس ماده تخم ها بصورت توده ای و متناوب از بدن خارج می گردد. زمان انجام عمل تخم ریزی متغیر بوده ولی معمولاً ۴۰ ۶۰ دقیقه به طول می انجامد که برای صدف هی ماده این زمان کوتاهتر می باشد. بعد از تخم ریزی، تخم ها به سرعت در کف ظروف ته نشین می گردند. پس از پایان تخم ریزی، تخم ها بوسیله ی تور نایلونی با چشمه ی ۶۰ میکرونی از ظروف خارج می گردد. تخم ها به آرامی شستشو داده شده و به ظروف شیشه ای یا پلاستیکی حاوی آب صاف شده ی دریا با دمای ۲۵ درجه سانتیگراد انتقال داده می شوند. تخم ها، در ابتدا، گلابی شکل بوده ولی در مجاورت با آب دریا به سرعت به شکل کروی در می آید. تخم ها را می توان در زیر میکروسکوپ با بزرگ نمایی ۱۰۰ × مورد بررسی قرار داد. تخم هایی که بعد از گذشت ۱۰ دقیقه به حالت کروی در نیایند، برای عمل تکثیر مناسب نیستند. اسپرم های مناسب برای انجام عمل لقاح تحرک بالایی از خود نشان می دهند. به منظور حفظ تغییر پذیری در ذخایر ژنیِ نسل حاصله، از تخم های شش صدف ماده و اسپرم های همین تعداد صدف نر استفاده می گردد. ● لقاح عمل لقاح با اضافه نمودن ۲ میلی لیتر سوسپانسیون اسپرم بر روی تخم ها انجام می گیرد. اسپرم ها بایستی کمتر از ۳۰ دقیقه و تخم ها کمتر از ۶۰ دقیقه بعد از استحصال نگهداری شوند. بعد از اضافه نمودن اسپرم به تخم، محتویات ظروف به آرامی تکان داده شده و سپس به مدت ۶۰ ۹۰ دقیقه به آنها اجازه داده می شود تا در کف ظرف ته نشین گردند. در این دوره ی زمانی، تقسیمات سلولی تخم های لقاح یافته آغاز می گردد. معمو لاً درصد لقاح در تخم هایی که کاملاً رسیده باشند بیش از ۹۰ درصد می باشد. ● رشد جنینی و لاروی ۴۵ دقیقه بعد از لقاح، تقسیم سلولی آغاز می گردد. تخم ها ابتدا به دوسلول برابر و سپس به چهار سلول نابرابر تقسیم می شوند. در این حالت یکی از سلول ها از سه سلول دیگر بزرگتر می باشد. اولین نشانه ی یک لقاح موفق، خروج ساختار کوچک، شفاف و گنبدی شکل(اولین گویچه قطبی) از داخل تخم می باشدسلول های کوچکتر به تقسیمات خود ادامه داده و توده ی سلولی به نام مورولا را بوجود می آورند. در این مرحله تخم ها سنگین شده و در کف ظروف ته نشین می گردند. هر سلول حاوی مژه بوده که بوسیله آن قادر به شنا می باشند. جنین در این مرحله به سمت نور جذب می گردند. پنج ساعت بعد از لقاح جنین وارد مرحله ی بلاستولا می گردد. در این مرحله بلاستوسل و بلاستوپور تشکیل شده و جنین به صورت توپی شکل با سلول های شفاف در می آیند. هفت ساعت بعد از لقاح مرحله ی گاسترولا آغاز می گردد. در این مرحله جنین دو لایه شده و حفره ی گوارشی (archenteron) تشکیل می شود. در مرحله ی گاسترولا یک تاژک در بخش قدامی و دسته ای مژک در بخش انتهایی بدن رشد می یابد. در این مرحله صدف ها را لارو های پشمالو یا تروکوفور می نامند. این لاروها نور گریز می باشند بیست ساعت بعد از لقاح، لاروها نیمه شفاف بوده و حالت D شکل پیدا می کند. صدف ها را در این مرحله لاروهای D شکل یا ولیجر (veliger) می نامند. در این مرحله تاژک و مژک ها از بین رفته و بخشی به نام پرده یا velum به عنوان اندام حرکتی ایجاد می شود. لاروها در این مرحله دارای دستگاه گوارش کامل و دو کفه می باشند. پرده دایره ای بوده و مژه های روی آن سبب حرکت لارو و جمع آوری فیتوپلانکتون های موجود در آب می گردد( تصویر ۱۰).طول لاروها در این مرحله ۸۰ ۱۰۰ میکرون می باشد. مرحله ی آمبو ( umbostage) مرحله ی بعدی می باشد. در این مرحله دو کفه بطور برابر رشد کرده و چین جبه تشکیل می گردد. در سومین روز لارو بیضی شکل بوده و در هفته اول آمبو بطور واضح قابل دید می شود مرحله ی بعدی، مرحله ی صدفچه (spat) می باشد. در این مرحله اندام های لاروی (پرده یا velum ، پا و لکه ی چشمی )از بین می رود. بعد از نشست صدفچه ها ساختار بالغ صدف شکل گرفته و پوسته ی جدید سریعاً توسط جبه ساخته می شود.
منبع:
|
جست و جو در سایت
آرشیو
موضوعات
آخرین مطالب ارسالی
نویسندگان
لینک دوستان
ابر برچسب
|
||
|
All Right Reserved By ~ Coded For blogfa , Mihanblog & ... By : www.dam.mihanblog.com |
||||
